Informacje biograficzne

Franciszek Ksawery Kasparek – polski prawnik, filozof, teoretyk prawa międzynarodowego i filozofii prawa, administratywista, rektor i prorektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, dziekan i prodziekan Wydziału Prawa i Administracji UJ, członek Akademii Umiejętności w Krakowie.

Urodził się 29 października 1844 r. w Samborze (obecnie Ukraina) w rodzinie drobnego urzędnika. Po ukończeniu miejscowego gimnazjum rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim (1862–1865 r.), które następnie kontynuował i ukończył w 1866 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim, na którym uzyskał także doktorat (1869 r.). Praktykę prawniczą rozpoczął w krakowskiej Prokuratorii Skarbowej, a następnie sądach w Tarnowie i Krakowie.

Swoją karierę naukową Franciszek Kasparek zdecydował się związać z Uniwersytetem Jagiellońskim. W 1871 r. przeprowadził dwie habilitacje – z filozofii prawa oraz prawa narodów. Rok później został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Filozofii Prawa i Prawa Narodów (współcześnie prawa międzynarodowego publicznego). W 1875 r. Kasparek został nominowany profesorem zwyczajnym w zakresie filozofii prawa i prawa narodów.

Obszar zainteresowań naukowych Franciszka Kasparka cechowała interdyscyplinarność. Już w 1872 r. – po uzyskaniu reskryptu c.k. ministra wyznań i oświecenia – Kasparek rozpoczął prowadzenie wykładów z prawa państwowego austriackiego, jakkolwiek nie zdołał uzyskać profesury z tego przedmiotu. Wobec braków kadrowych na Uniwersytecie Jagiellońskim uczony wygłaszał także – oprócz wyżej wymienionych – wykłady z austriackiego ustawodawstwa administracyjnego (od 1873 r.) oraz nauki administracji (od 1876 r.), prowadząc zarazem ćwiczenia seminaryjne z prawa narodów. W 1881 r. Kasparek został zwolniony z obowiązku wykładania austriackiego prawa administracyjnego, rozpoczął natomiast prowadzenie wykładu z encyklopedii umiejętności politycznych (politologia). Pod koniec XIX w. naukowiec podjął również wykłady z prawa prywatnego międzynarodowego.

W roku akademickim 1888/1889 Kasparek pełnił funkcję rektora i przewodniczącego Senatu Akademickiego, skutecznie zabiegając o utworzenie na uczelni studium rolniczego. Był także prorektorem UJ (1889/1890). Czterokrotnie pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa (1875/1876, 1882/1883, 1887/1888, 1897/1898), natomiast w roku 1888/1889 był jego prodziekanem. Był również kuratorem Czytelni Akademickiej (1874–1882 r.).

Aktywnie udzielał się na forum krajowym i międzynarodowym. W 1873 r. został członkiem korespondentem Instytutu dla Prawa Międzynarodowego w Brukseli. Uczestniczył  również w konferencjach w Oksfordzie, Hadze i Wenecji. W 1883 r. został członkiem korespondentem Akademii Umiejętności, rok później sekretarzem komisji prawniczej AU, a w 1892 r. – członkiem czynnym AU. Był inicjatorem i uczestnikiem Zjazdów Prawników i Ekonomistów Polskich. Założył Krakowskie Towarzystwo Prawnicze (1887 r.), redagując wydawaną przez nie Kronikę Prawniczą. Brał udział w pracach Komisji Rządowych Egzaminacyjnych: Historyczno-Prawnej oraz Sądowej i Politycznej.

Franciszek Kasparek nie ustawał też w pracy społecznej i politycznej. Sympatyzujący ze „stańczykami” uczony był radcą miasta Krakowa (1884–1902 r.), wiceprezesem Rady Szkolnej Okręgowej, współzałożycielem tzw. Związku Narodowego. Ponadto pełnił funkcje: prezesa i protektora Towarzystwa Muzycznego, wiceprezydenta krakowskiej filii Stowarzyszenia Patriotycznej Pomocy „Czerwony Krzyż” w Galicji, honorowego członka naukowego Towarzystwa Wojskowych oraz wiceprezesa i członka honorowego Towarzystwa Tatrzańskiego. Za swe zasługi został odznaczony c.k. Orderem Żelaznej Korony III klasy.

Swoją pracę naukową i działalność społeczno-polityczną kontynuował niemal do końca życia. Franciszek Kasparek zmarł w Krakowie 4 sierpnia 1903 r., niespełna dwa miesiące po tym, jak po raz piąty wybrano go na stanowisko dziekana Wydziału Prawa UJ.

Dorobek naukowy

W swojej pracy naukowej Franciszek Kasparek zajmował się prawem międzynarodowym publicznym, prawem administracyjnym oraz teorią państwa i prawa. Stworzył podstawy polskiego systemu prawa międzynarodowego, sformułował definicję filozofii prawa, którą określił jako naukę o zasadach ogólnych dla wszystkich dziedzin prawa pozytywnego. Ponadto był autorem opracowań z zakresu terminologii prawniczej. Wiele publikował.

Obok rozpraw habilitacyjnych (Zasady główne ustaw małżeńskich Kościoła katolickiego ze stanowiska filozofii oraz Zasady Hugona Grocyusza o prawie interwencyi ze stanowiska dzisiejszej nauki filozoficznego i pozytywnego prawa narodów) i nawiązującej do drugiej z nich broszury Pogląd na życie i pisma Hugona Grocyusza, a w szczególności na dzieło ‘De jure belli et pacis’ (1873), opublikował wraz z Maksymilianem Zatorskim (1835–1886) Powszechną księgę ustaw cywilnych dla wszystkich krajów dziedzicznych niemieckich monarchji austrjackiej z późniejszemi odnośnemi ustawami i rozporządzeniami (t. I:1875, t. II: 1894). Jego najbardziej znanym  dziełem jest Prawo polityczne ogólne z uwzględnieniem austriackiego razem ze wstępną nauką ogólną o państwie (t. I: 1877, t. II: 1881).

Obok tekstów publikowanych w czasopismach jurystów. Franciszek Kasparek w II połowie lat siedemdziesiątych zaczął publikować teksty w otwartej na szerokie grono czytelników warszawskiej Niwie (O pracach Polaków w dziedzinie nauk politycznych słów kilka i Robert Mohl, jego życie, działalność parlamentarna i prace naukowe) i w piśmie krakowskich Stańczyków Przegląd Polski, w którym zamieścił m.in. artykuły Narodowość i jej stanowisko wobec Państwa i ludzkości, Usiłowania najnowsze około reformy prawa międzynarodowego oraz Jeszcze kilka słów o reformie prawa międzynarodowego.

Od 1873 r. Kasparek prowadząc badania w zakresie prawa międzynarodowego prywatnego, skłonił seminarzystów do dokonania przekładu najwyżej cenionego wówczas podręcznika tego przedmiotu autorstwa Ludwiga von Bara i opatrzył go komentarzami (Prawo międzynarodowe prywatne i karne, 1876).

W następnych latach uczony uczestniczył w konferencjach w Oksfordzie, Hadze i Wenecji, informując polskich czytelników o przyjętych na nich postanowieniach. Tu warto wspomnieć takie dzieła, jak O wydawaniu przestępców uchwały Akademii prawa międzynarodowego zapadłe w Oxfordzie we wrześniu 1881 r. oraz Prace Instytutu dla prawa narodów w przedmiocie prawa międzynarodowego prywatnego, Z dziedziny prawa międzynarodowego prywatnego. Konferencja w Hadze z września 1893 r. oraz Druga konferencja w Hadze celem kodyfikacji prawa międzynarodowego prywatnego od 25 czerwca do 13 lipca 1894 r., opublikowane w Rozprawach Wydziału Historyczno-Filozoficznego AU w latach 1892–1895.

Ponadto, w latach osiemdziesiątych XIX w. opublikował w Przeglądzie Sądowym i Administracyjnym teksty: O państwach złożonych (1880), O wydawaniu przestępców (1882), Sprawdzenie obywatelstwa państwowego i rozstrzyganie sporów o takowe (1883), Stosunek państwa do praw nabytych a w szczególności do prawa własności (1885), a po przemianowaniu pisma na Przegląd Prawa i Administracji nadto Spór między Grecją i Rumunią o spadek po Evanghelim Zappa (1894), w lwowskim Przewodniku Naukowym i Literackim Aforyzmy o postępie i wolności (1880) i Udział Polaków w uprawie prawa międzynarodowego (1885), w Przeglądzie Polskim – O zastępstwie mniejszości w Reprezentacyach ludowych (1885), w wychodzącym w Stuttgarcie Centralblatt für Rechtswissen- schaft Polnische Rechtsliteratur in der Periode 1880–1885 (1886), a w Czasopiśmie Prawniczym i Ekonomicznym tekst o Pokojowej konferencji w Hadze z r. 1890 i jej znaczeniu dla prawa międzynarodowego.

Najważniejsze teksty publikował jednak w Rozprawach Wydziału Historyczno-Filozoficznego Akademii Umiejętności, do których, poza wymienionymi wyżej, należały Uwagi krytyczne o galicyjskiej organizacyi gminnej i wnioski reformy (1880) oraz O Radzie Stanu i jéj znaczeniu w monarchji konstytucyjnéj (1885).