Informacje biograficzne i o dorobku naukowym

Stanisław Edward Nahlik przyszedł na świat we Lwowie 8 maja 1911 roku. Dla nauki prawa międzynarodowego publicznego zasłużył się przede wszystkim swoimi pracami dotyczącymi tematyki szeroko pojętej dyplomacji, w tym prawa dyplomatycznego, a także prawa ochrony dóbr kultury oraz prawa traktatów. Studia ukończył w 1933 roku na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie uzyskując tytuł magistra nauk prawnych oraz nauk dyplomatycznych. Niedługo potem objął także posadę asystenta profesora Ludwika Ehrlicha. W 1936 roku rozpoczął pracę w polskiej służbie zagranicznej, w czasie której zaskoczył go początek II wojny światowej. W trakcie wojny Nahlik pracował w Poselstwie RP w Berniena stanowisku attaché, tam też doczekał końca wojny i w 1946 roku powrócił do kraju.

Po powrocie Nahlik kontynuował pracę dla polskiego MSZ, z której to został zwolniony w 1949 roku) oraz pracę naukową, uzyskując dwa lata później stopień doktora za pracę zatytułowaną Prawo rozrodczości na tle nauki o stosunkach międzynarodowych. Następnie przez rok pracował w Akademii Nauk Politycznych, a potem objął posadę w Ministerstwie Kultury i Sztuki, gdzie zajmował się kwestią rewindykacji dzieł sztuki zagrabionych przez Niemców oraz Sowietów w czasie II wojny światowej. Owocem doświadczenia zdobytego w tej pracy była jego rozprawa habilitacyjna zatytułowana Grabież dzieł sztuki. Rodowód zbrodni międzynarodowej.

W książce Nahlik dokonuje obszernej analizy umów międzynarodowych, not dyplomatycznych oraz wszelkiej dokumentacji zachowanej z istotnych międzynarodowych konferencji, w tym konferencji haskich z lat 1899, 1907 i 1954, zajmujących się problematyką prawa wojennego. Konwencja haska z 1954 roku wprowadziła obowiązek ochrony dóbr kulturalnych zarówno w czasie pokoju, jak i podczas wojny, nakładając na państwa-strony odpowiedzialność za zabezpieczenie takich dóbr przed zniszczeniem, uszkodzeniem i kradzieżą. Książka Stanisława Nalika zajmuje się wszechstronną analizą zjawiska grabieży dzieł sztuki w kontekście międzynarodowym, ukazując jego rozwój historyczny oraz prawny. Szczegółowym badaniom poddawane są poszczególne przypadki kradzieży dzieł sztuki podczas konfliktów zbrojnych i dokonywana jest analiza tego, w jaki sposób te zdarzenia wpływały na prawo międzynarodowe. Nahlik objaśnia rolę instytucji i organizacji międzynarodowych w ochronie dziedzictwa kulturowego oraz daje kompleksowy obraz tego, w jaki sposób grabież dzieł sztuki stała się przestępstwem uznanym i ściganym na mocy prawa międzynarodowego. Profesor pioniersko określa podstawowe zasady międzynarodowego prawa zwyczajowego dotyczące ochrony dóbr kulturalnych, definiując podstawy odpowiedzialności państw i jednostek za łamanie obowiązujących norm oraz tworząc katalog międzynarodowych przestępstw przeciwko dobrom kultury.

Od 1957 roku pracował jako sekretarz naukowy w Polskim Instytucie Spraw Zagranicznych, a w latach 1959-1962 pracował na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od 1962 roku swoją karierę naukową powiązał z Uniwersytetem Jagiellońskim. Mniej więcej w tym okresie rozpoczęła się także jego współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa, która trwać miała do 1981 roku. W czasie pełnienia funkcji kierownika katedry prawa międzynarodowego publicznego Stanisław Nahlik starał się usystematyzować dostępną wiedzę z tej wyjątkowo rozległej dziedziny prawa, czego rezultatem był wydany w 1967 roku podręcznik Wstęp do nauki prawa międzynarodowego. Kolejnymi znaczącymi dziełami Nahlika były Narodziny nowoczesnej dyplomacji (1971) oraz Kodeks prawa traktatów (1976).

Narodziny nowoczesnej dyplomacji to szczegółowa analiza opisująca rozwój praktyki dyplomatycznej na przestrzeni wieków, zaczynając od czasów starożytnych aż po współczesność. Zbadane zostały historyczne korzenie dyplomacji oraz to jak oddziaływały one na kolejne epoki, aż do powstania współczesnych zasad i struktur dyplomatycznych w XVIII i XIX wieku. Nahlik szczególnie skupia się na kluczowych wydarzeniach, traktatach i postaciach, które miały znaczący wpływ na kształtowanie się współczesnej dyplomacji.  W książce omówiono także rozwój ról i funkcji dyplomatów, próby wprowadzania nowych narzędzi negocjacyjnych oraz całościowo ewolucję dyplomacji. Instytucje wspierające praktykę dyplomatyczną przyczyniły się do powstania dyplomacji znanej w XXI wieku, podkreślając jej kluczową rolę w utrzymaniu pokoju i stabilizowaniu stosunków międzynarodowych.

Książka Nahlika pt. Kodeks prawa traktatów to obszerne opracowanie poświęcone analizie i interpretacji prawa traktatów, które obecnie stanowią podstawę międzynarodowych stosunków prawnych. Opisane są zasady tworzenia, interpretacji i stosowania traktatów międzynarodowych, ze szczególnym poświęceniem uwagi na kluczowe postanowienia Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów z 1969 roku. Książka przedstawia różnorodne aspekty dotyczące zawierania i ratyfikacji traktatów, ich obowiązywania oraz procedur zakończenia lub zawieszenia. Analizie poddane zostały również elementy związane z nieważnością traktatów, ich niezgodnością z innymi normami oraz mechanizmami rozstrzygania sporów wynikających z traktatów.

Kodeks prawa traktatów powstał w związku z uczestnictwem Nahlika w wiedeńskiej konferencji prawa traktatowego, która miała miejsce w latach 1968-69, a której rezultatem było przyjęcie Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, stanowiącej obecnie jeden z najważniejszych aktów prawa międzynarodowego. Wcześniejsza praca dla MSZ zaowocowała nawiązaniem współpracy z wieloma zagranicznymi uczelniami, sam Nahlik uzyskał tytuł doktora honoris causa na uniwersytecie Ruhry w Bochum oraz w Bordeaux. Z jego inicjatywy  na Uniwersytecie Jagiellońskim zorganizowano jedną z europejskich edycji seminarium prawa humanitarnego. Wielu jego uczniów, jak np. prof. Kazimierz Lankosz, również wniosło niebagatelny wkład w polską naukę prawa międzynarodowego publicznego. Pod koniec swojego życia Stanisław Nahlik wydał wspomnienia zatytułowane Przesiane przez pamięć, które ukazały się drukiem w 1987 roku (I tom), a następnie 2002 roku (II oraz III tom). Zmarł 15 listopada 1991 roku w Krakowie, za życia został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem 10-lecia Polski Ludowej, oraz Złotym Krzyżem Zasługi.