Informacje biograficzne

Michał Rostworowski urodził się 27 sierpnia 1864 r. w Dreźnie w Saksonii, dokąd jego rodzice wyjechali po powstaniu styczniowym. Gdy miał dziesięć lat zamieszkali w Warszawie, gdzie ukończył gimnazjum i rozpoczął studia uniwersyteckie. W roku 1884 przeniósł się na uniwersytet w Petersburgu i tam kontynuował studia prawnicze, a po ich ukończeniu, z dyplomem kandydata praw, wyjechał do Paryża, aby podjąć naukę w École Libre des Sciences Politiques. Po powrocie do kraju w 1891 r. odbył dwuletnie studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, uzyskując w roku 1893 stopień doktora praw. Później studiował jeszcze w Bernie i w Wiedniu.

W 1896 r. został nominowany na docenta prawa narodów, rozszerzając następnie obszar habilitacji na prawo polityczne ogólne i austriackie. Mianowany profesorem nadzwyczajnym, prowadził w następstwie Franciszka Kasparka od roku 1903 Katedrę Prawa Narodów i Prawa Politycznego. Stanowisko to zajmował do 1930 r., ponieważ w roku 1931 przyjął obowiązki sędziego Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze, gdzie wcześniej wszedł także w skład członków Stałego Trybunału Arbitrażowego.

Dalszy rozwój kariery akademickiej przyniósł mu w 1908 r. nominację na profesora zwyczajnego, a także funkcję dziekana Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w roku akademickim 1912/1913  oraz dwukrotnie funkcję rektora UJ, którą piastował w latach 1924/1925 oraz 1925/1926. W 1916 r. został reprezentantem Naczelnego Komitetu Narodowego w Krakowie na Szwajcarię i inne państwa Europy Zachodniej.

Profesor Rostworowski odegrał znaczną rolę w tworzeniu podstaw nauk politycznych. Był organizatorem studiów politycznych i pionierem nauczania o polityce w Polsce. Zorganizowanie Polskiej Szkoły Nauk Politycznych i kierowanie nią przez okres jej istnienia, tj. w latach 1911–1914 uznaje się za jedno z najbardziej znaczących osiągnięć życia zawodowego Rostworowskiego. Współinicjatorami powołania szkoły byli, poza prof. M. Rostworowskim, profesorowie Wydziału Prawa UJ: Aleksander Włodzimierz Czerkawski, Włodzimierz Leopold Jaworski, Bolesław Ulanowski.

Kolejną instytucją naukową powstałą dzięki inicjatywie prof. Rostworowskiego była Szkoła Nauk Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego (1920–1949), która na mocy uchwał Rady Wydziału Prawa z 1920 i 1921 roku uzyskała status kolegium uniwersyteckiego. Rostworowski był dyrektorem tego kolegium. Obowiązki te sprawował od roku 1920 do objęcia w 1931 urzędu sędziego Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

Stanowisko sędziego Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej uchroniło prof. Rostworowskiego w 1939 r. przed wywiezieniem do obozu w Sachsenhausen wraz z innymi profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nie był bowiem w owym czasie profesorem uniwersytetu i nie objęła go Sonderaktion Krakau (niemiecka akcja pacyfikacyjna skierowana przeciwko polskiemu środowisku naukowemu, przeprowadzona 6 listopada 1939 r. w Krakowie). Okupacja Polski była dla Profesora ogromnym szokiem. Wywieziony przez rodzinę do Gromnika pod Tarnowem – majątku, który kupił dla córki - zmarł tam 24 marca 1940 roku.

Dorobek naukowy

O pozycji Michała Rostworowskiego w nauce decydują między innymi prace z dwóch dziedzin badawczych – prawa międzynarodowego publicznego oraz prawa konstytucyjnego.

Habilitował się on na podstawie pracy Jurysdykcja karna na okrętach handlowych w portach zagranicznych (1896). W obszarze prawa międzynarodowego wyróżniają się jego studia i rozprawy traktujące o statusie prawnym Stolicy Apostolskiej (1892), skutkach przystąpienia Austrii do konwencji berneńskiej (1900), procedurach postępowania przed Stałym Trybunałem Sprawiedliwości Międzynarodowej (1935), postępowaniu koncyliacyjnym (1927), monografia dotycząca Ligi Narodów (1920), studia o wojnie, traktatach pokojowych oraz powstawaniu państw (1916), a także skrypty do nauki prawa dyplomatycznego i liczne opracowania z zakresu organizacji międzynarodowych.

Dorobek na polu nauki prawa międzynarodowego publicznego dopełniają liczne praktyczne przedsięwzięcia podejmowane w sferze polityki międzynarodowej, z których najważniejsze wymienione zostały w części biograficznej.

W dziedzinie prawa konstytucyjnego jedną z jego najistotniejszych publikacji jest monografia na temat izby wyższej parlamentu austriackiego Austriacka Izba Panów (1900). Opublikował też Reformę prawa wyborczego w Belgii (1902), Prawo Polityczne (1910), Prawo polityczne francuskie (1913), skrypt pt. Organizacja Sejmu na podstawie reformy wyborczej z roku 1914 (2014), Prawo polityczne. Anglia, Stany Zjednoczone, Polska (1914) oraz Genezę i rozwój parlamentaryzmu angielskiego (1922).

Jako historyk prawa Michał Rostworowski zajmował się dziejami Królestwa Kongresowego, którego budżety analizował na płaszczyźnie prawnej, administracyjnej i politycznej. Napisał studium Rada Ministrów i Rada Stanu Księstwa Warszawskiego (1911), Prawna geneza Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego (1915) oraz skrypt Geneza państwa polskiego (1920).

Zajmował się także zagadnieniami prawa międzynarodowego prywatnego, które to studiował w Wiedniu. W tej dziedzinie opublikował artykuł o pracach kodyfikacyjnych międzynarodowego prawa prywatnego w zakresie spraw małżeńskich (1903), a w ramach działalności w Komisji Kodyfikacyjnej był autorem projektów dwóch ustaw: O zbiegu ustawodawstw cywilnych w obrocie prawnym cywilnym (1920) oraz O zbiegu ustawodawstw cywilnych w prawnym obrocie międzynarodowym (1921).